Steenuil, vogel van het jaar 2026

Ken je de steenuil? Het is het kleinste uiltje van ons land. Zo klein dat hij, als hij dat zou willen, bijna in je hand past. Klein zijn is zijn kracht. Zo verdwijnt hij moeiteloos in een boomholte, onder een dakpan of – in theorie – in je jaszak. Handig, zeker in een wereld waar weinig plek overblijft.

Zijn naam dankt hij aan stenen: muren, schuren, boerderijen. De menselijke rommelrand, zeg maar. Daar voelt hij zich thuis. Echt vrolijk kijkt hij niet. De eerste keer dat je hem ziet, vraag je je af wie hem zo vroeg uit bed heeft gebeld. 

Met zijn gele ogen, witte wenkbrauwen en permanente frons lijkt hij altijd net iets te weten wat wij nog niet doorhebben. Alsof hij zojuist heeft ontdekt dat alle muizen naar België zijn verhuisd. Maar schijn bedriegt. Achter dat norse koppie zit een harde werker.

Wijkagent

De steenuil is een echte dorpsbewoner. Zijn leefgebied is het kleinschalige boerenlandschap. Met flair beweegt hij zich tussen knotwilgen, schuurtjes, rommelige erven en oude boomgaarden. 

’s Nachts houdt hij de boel in de gaten. Als een wijkagent die je nooit ziet, maar die er wel degelijk is. Hij eet wat hij tegenkomt: insecten, wormen, muizen. Geen culinaire hoogstandjes, wel effectief. Minder steenuilen betekent meer muizen, en meer muizen… ja, dat loopt zelden goed af. Dan liever een uil met een frons op de schuur.

Trouw

Steenuilen houden niet van gedoe. Hebben ze eenmaal een plek gevonden, dan blijven ze. En hebben ze een partner, dan is dat meteen voor het leven. Geen datingapps, geen twijfel. Mooi hè? Rond februari begint het geflirt, in het voorjaar volgen drie tot vijf witte eitjes. Alles volgens schema. Geen spektakel, geen drama. Het soort relatie waar je op kunt bouwen.

 Kwetsbaar

Toch is het leven van een steenuil vaak kort. Veel jongen halen hun eerste jaar niet. Roofvogels, marters, verkeer — het ligt allemaal op de loer. De steenuil vliegt laag, omdat alles wat hij nodig heeft zich laag afspeelt. Helaas geldt dat ook voor auto’s. 

Soms wordt er eentje oud. Vijftien jaar is het record in Nederland. Dat klinkt indrukwekkend, maar het is vooral een uitzondering. Een geluksvogel, geholpen door een landschap dat hem even niet in de steek liet.

Woonruimte

En daar wringt het. Het landschap is steeds netter geworden. Minder hagen, minder holle bomen, minder rommel. Boomgaarden maakten plaats voor heldergroen, bloemloos gras dat zo strak is dat je je afvraagt welk dier er nog iets te zoeken heeft. De steenuil in elk geval niet. Nestplekken verdwenen, samen met de chaos waar hij van houdt. Woonruimte is schaars geworden —

niet alleen voor mensen.

Rode lijst

Ooit waren ze met velen. Nu zijn ze met beduidend minder. Kwetsbaar, noemen ze dat op de Rode Lijst van bedreigde diersoorten. Daarom staat de steenuil dit jaar extra in de schijnwerpers. Niet omdat hij daar zelf om heeft gevraagd, maar omdat hij het nodig heeft. Sovon Vogelonderzoek, Vogelbescherming Nederland en de landelijke steenuilenwerkgroep STONE vragen dit jaar extra aandacht voor de steenuil. Meer informatie lees je op hun websites.

Wat kun jij doen?

De steenuil vraagt geen luxe. Geen wellness, geen all-inclusive. Een rommelhoekje is al mooi en een oude boom die mag blijven staan. Hang een nestkast op. Geef het uiltje ruimte. Hij verdient het.

(Jacqueline van Dam,
boswachter Utrechts Landschap)