Een nieuw jaar

Volop nieuwe kansen voor de natuur

Dat is nog eens een leuke boodschap, toch? Het is ook waar we bij Utrechts Landschap hard aan werken: het behoud en het stimuleren van de biodiversiteit.

Soms vraagt dit om ingrijpende maatregelen zoals het (af)graven van voormalige rijk bemeste gronden, baggeren of het weghalen van kansarme bomen. De visie hierachter: kansen scheppen voor de natuur om zich te vestigen. Deze doorgaans kostbare ingrepen zijn mogelijk dankzij de samenwerking met de provincie en de gemeente. Graag neem ik je mee naar een aantal van deze nieuwe, kansrijke gebieden.

Voorveldse Polder

De Voorveldse Polder langs de Biltse Rading bestaat uit graslanden en slootjes en is een fijn leefgebied voor onder andere reeën en dassen. Toen ik afgelopen zomer het gebied inliep, hoorde ik vogels zingen, schoot niet ver bij mij vandaan een haas zigzaggend weg en zag ik veel planten uitbundig bloeien. Het was een drukte van vlinders, libellen en andere insecten. Dit stemde mij hoopvol: de diversiteit kan in 2025 eigenlijk alleen maar mooier worden. Misschien vraag je je af wat het geheim hiervan is? Op voedselarme grond krijgen kansarme plantensoorten die niet concurrentiekrachtig zijn, volop kansen zich hier te ontwikkelen. Om dat proces op gang te helpen is in de vorige winter de voedselrijke toplaag op veel plaatsen verwijderd. Het recent aangebrachte maaisel met zaden uit een vergelijkbaar terrein stimuleert de komst van planten op de nog kale bodem. Aanwezig ijzerhoudende kwelwater in het laaggelegen gebied trekt eigen flora en fauna aan. Zo zijn deze lagere natte delen ideaal voor amfibieën, insecten en diverse vogelsoorten. In de afgedamde sloten is de kans op aanwezigheid van vissen kleiner. Dat is gunstig voor de komst van bijvoorbeeld de zeldzame kamsalamander. Nieuw aangeplante bomen nemen het zicht op de drukke A27 weg. Er is een uitkijkpunt gemaakt, van waar je het gebied kunt overzien. Een verrekijker is hierbij haast onmisbaar. Om de natuurontwikkeling niet te verstoren is het gebied niet toegankelijk voor bezoekers.

De Bantam

Vier jaar geleden schreef ik in deze krant dat Utrechts Landschap de leefbaarheid voor dassen, reeën, insecten, vogels en kleine zoogdieren in beschermd natuurgebied De Bantam in Maartensdijk zou gaan versterken. Dit hebben we toen gedaan door de aanplant van bomen en diverse soorten bloeiende en vruchtdragende heesters. Eind november nam mijn collega mij mee om het laatste onderdeel ter bevordering van de biodiversiteit te bewonderen. Met gepaste trots toonde hij mij de twee poelen die daar eerder die maand gegraven waren. Nauwelijks waren we aangekomen bij deze poelen of we zagen al diverse beestjes in het heldere kwelwater. Dat kan in de toekomst alleen nog maar beter worden, zeker als we de zon wat vaker gaan zien en de temperatuur straks weer gaat stijgen. Deze poelen zijn niet zomaar een paar gaten in het landschap: er is terdege nagedacht over de diverse hellingsgraden van de oevers, de omliggende begroeiing en de stand van de zon. Alles is erop gericht om te voldoen aan de specifieke eisen voor de leefomgeving van allerlei plant- en dierensoorten.

Oostbroek

De grote modderkruiper is een vissoort die houdt van ondiepe wateren met een dikke modderlaag en een rijke waterplantengroei. Hij is goed bestand tegen extreme omstandigheden: in drooggevallen gebieden kan hij zelfs enige tijd overleven door zich in de modder in te graven, waarbij hij zijn levensfuncties tot een minimum beperkt en gebruikmaakt van huidademhaling. In de randsloot van landgoed Oostbroek is de grote modderkruiper aangetroffen. Dat is goed nieuws, want deze vissoort staat op de Rode Lijst van beschermde diersoorten als ‘kwetsbaar’. Bescherming van deze soort is niet alleen in onze provincie van groot belang, maar ook op nationaal en Europees niveau. Om het leefgebied van dit diertje te vergroten hebben we aan de zuidkant van Oostbroek nieuwe sloten gegraven met een totale lengte van vijfhonderd meter. Het eveneens gecreëerde ondiep plas-drasland met een oppervlakte van zesduizend vierkante meter vergroot het leefgebied van de grote modderkruiper aanzienlijk. Diersoorten waaronder kikkers en ringslangen, en planten die afhankelijk zijn van plas-drasmilieus, profiteren mee van de nieuwe situatie.

Niet te sturen

Door onze behoefte aan ruimte voor huisvesting, infrastructuur, industrie en recreatie is door de jaren heen veel natuurgebied verloren gegaan. Ruimte voor natuur, natuurverbindingen en natuurontwikkeling, dat wil zeggen het scheppen van voorwaarden hiervoor, is belangrijker dan ooit tevoren. Uiteraard laat de natuur zich niet sturen, maar wat je wel kunt doen is voorwaarden scheppen voor een geschikt leefgebied. Ik volg met grote belangstelling die ontwikkelingen.

Jacqueline van Dam, Boswachter Utrechts Landschap