De Populierenpijlstaart is een grote nachtvlinder; je ziet hem vaak van mei tot juli in bosrijke gebieden, parken en tuinen waar populieren of wilgen groeien.
De Populierenpijlstaart is een grote nachtvlinder; je ziet hem vaak van mei tot juli in bosrijke gebieden, parken en tuinen waar populieren of wilgen groeien. foto Rob Timmer

Waarom insecten licht opzoeken

26 mei 2026 om 09:01

Dat insecten aangetrokken worden door licht weten we al duizenden jaren. De Romeinen gebruikten al olielampen om wasmotten, die een plaag kunnen zijn in bijenkasten, weg te vangen. De vraag waarom insecten op licht afkomen, wordt waarschijnlijk al net zo lang gesteld.

advertentie


Daarbij is het van belang om te begrijpen waarom die nachtvlinders op licht afkomen. Tot nu toe waren er verschillende verklaringen. De dominante theorie was dat insecten de maan gebruiken om zich op te oriënteren. Een manier om dat te doen is door de maan onder een vaste hoek te houden. Doordat de maan heel ver weg is, werkt dat goed. Maar als je niet de maan, maar een lichtbron dichterbij gebruikt, werkt het niet.


Hoek

Wanneer de hoek 90 graden is, vlieg je rondjes rond de lamp; is de hoek kleiner, vlieg je in een spiraal steeds dichter naar de lamp toe. Uiteindelijk kom je dan bij de lamp. Dit is de verklaring die je overal kunt lezen, maar erg overtuigend is die niet. Iedereen die weleens bij een laken heeft gestaan om naar nachtvlinders en andere insecten te kijken, weet dat ze niet altijd in mooie spiralen aan komen vliegen. Veel nachtvlinders vliegen heel chaotisch met allerlei rare hoeken en duikvluchten. Dat komt dus totaal niet overeen. Maar hoe zit het dan wel? Door beter te kijken naar de manier waarop nachtvlinders, libellen en andere insecten vliegen als ze aangetrokken worden door een lamp, en dit met geavanceerde apparatuur als paden in 3D op te nemen, heeft een groep in Engeland nu een andere theorie beschreven. Deze komt wél overeen met wat we zien. Dieren die vliegen, moeten een kracht naar voren genereren om vooruit te komen, maar ook lift, een kracht naar boven, om het effect van zwaartekracht tegen te gaan. Daarvoor is het wel van belang om te weten waar boven is en dát is waar het licht is.


Lift

Maar als een insect een lamp tegenkomt zal zijn rug naar de lamp draaien, waardoor de lift ook richting de lamp gaat. Hij vliegt omhoog en ‘valt' dan achterover richting de lamp. Waarom komen insecten dan op licht af? Eigenlijk maakt deze theorie het nog duidelijker. Het insect zal op een gegeven moment meer licht van onder krijgen dan van boven en zich op zijn rug draaien. Hij vliegt nu nog naar voren, maar de zwaartekracht en de lift, bedoeld om het effect van zwaartekracht tegen te gaan, wijzen beide naar beneden en het insect zal dan ook neerstorten. Dit soort chaotische patronen blijken precies te zijn wat de onderzoekers in de opnamen zagen. We begrijpen nu ook waarom ze zo raar vliegen in de buurt van de lamp. Er wordt vaak een lamp met een laken gebruikt om nachtvlinders te vangen, een groot verlicht oppervlak. Dat is niet logisch als je de maan imiteert, maar wel als het de lichtere hemel moet voorstellen. 


Bron: Vlinderstichting


Om dit fenomeen mee te kunnen maken organiseert de IVN de Bilt e.o. dit jaar drie sessies (vlindernachten) op verschillende plaatsen in onze gemeente. Kijk daarvoor op de site van IVN De Bilt voor aanmelding.