Symposium over Struikelstenen De Bilt

26 mei 2026 om 13:50

door Guus Geebel

Op 20 mei werd in De Kapel op het Berg en Bosterrein in Bilthoven een goedbezocht symposium gehouden met sprekers die, ieder met een eigen invalshoek, de Joodse holocaust en de gevolgen daarvan belichtten. Rode draad was de plaatsing van struikelstenen in de gemeente De Bilt. De bijeenkomst werd muzikaal omlijst door celliste Mariëtte Landheer.

Dagvoorzitter Eveliene Manten-Horst, secretaris van het bestuur van de stichting Struikelstenen De Bilt opent het symposium waar betrokkenen, bestuurders, vrijwilligers, bewoners, scholen en andere organisaties bijeen kwamen om stil te staan bij de betekenis van de 127 struikelstenen in de gemeente De Bilt. Eveliene benadrukte het belang van herdenken, bewustwording en educatie. De stichting legt voor elk van de 127 uit De Bilt afkomstige en tijdens de Tweede Wereldoorlog vermoorde Joodse inwoners een struikelsteen om hun namen en levensverhalen zichtbaar te houden. Het symposium stond in het teken van gedenken, leren van het verleden en het voorkomen van uitsluiting in het heden.

Trui van Lier

De bijdrage van Jim Terlingen ging over de Utrechtse rechtenstudente Trui van Lier. Zij is 25 jaar als de oorlog uitbreekt. Ze voelt onmiddellijk de ernst van de situatie, want haar Joodse vader weet al lang welk gevaar op de loer ligt. In de Prins Hendriklaan in Utrecht begint ze een crèche en kinderpension Kindjeshaven. Tijdens de oorlog redde ze, samen met Berdenis van Berlekom, 150 Joodse kinderen. Over Trui van Lier schreef Jim Terlingen een boek waarvoor hij veel onderzoek deed en over een aantal personen wat vertelt. Trui van Lier ontving vanuit Israel de onderscheiding voor een niet-Jood Yad Vashem. Zij overleed in 2002.

Struikelstenen

Evert Theunissen vertelt dat sinds 2020 in de gemeente De Bilt ruim honderd struikelstenen zijn geplaatst ter nagedachtenis aan Joodse oorlogsslachtoffers, veelal vluchtelingen uit Duitsland en Oostenrijk, die in De Bilt hun laatste veilige woonplaats vonden. Dankzij uitgebreid historisch onderzoek zijn hun levensverhalen zichtbaar gemaakt. Met de laatste 21 stenen in voorbereiding verschuift de aandacht van de stichting naar voorlichting en educatie.

Joodse zaken

Tiny Middleton-Heijlen benadrukte in haar bijdrage het belang van herinnering en Joodse tradities en geloof als verbindende kracht tussen generaties. Zij lichtte rituelen zoals Sjabbat en feestdagen toe, en onderstreepte hoe respect, gemeenschap en herdenken, onder meer via struikelstenen, bijdragen aan begrip en een levende herinneringscultuur. ‘Door het leggen van struikelstenen hebben Joden, die onzichtbaar waren gemaakt, weer hun naam teruggekregen en kunnen wij hen gedenken.’

Doorgeven

Ella Prins zegt in haar bijdrage onder meer: ‘Nu de plaatsing van de Struikelstenen in De Bilt bijna voltooid is, verschuift de opdracht van de Stichting naar educatie en bewustwording. ‘Herdenken krijgt pas betekenis als we de geschiedenis blijven begrijpen en doorgeven, vooral aan jongeren. Via scholen, gesprekken en het onderhouden van de Struikelstenen wil de Stichting bijdragen aan kennis, empathie, vriendschap en het besef dat vrijheid kwetsbaar is en blijvende aandacht vraagt.’

Burgemeester

Burgemeester Maarten Haverkamp zegt erg onder de indruk te zijn van wat hij heeft gehoord. Hij maakt de stap naar 20 kilometer verderop waar anno 2026 vluchtelingen vuurwerk naar hun hoofd hebben gekregen. ‘Niet omdat ze er waren maar om wie ze zijn. Mensen die voor het merendeel gevlucht zijn voor een veilig thuis.’ De burgemeester spreekt vervolgens Evert Theunissen toe. ‘Beste meneer Theunissen, de laatste struikelstenen worden dit najaar geplaatst. Daarmee zijn namen en levensgeschiedenissen vastgelegd van de 127 Joodse inwoners van onze gemeente die slachtoffer werden van het verschrikkelijke naziregime. Daarmee kregen deze mensen hun namen terug. Daarmee kunnen we ze herdenken en daarmee zullen we ze herdenken. Het mooie van struikelstenen is, of je nu wilt of niet, je struikelt erover. Het verhaal achter de mensen, waar veel onderzoek naar is gedaan, wordt op deze manier zichtbaar.’ Hij deelt vervolgens mee dat het Zijne Majesteit de Koning heeft behaagd Evert Theunissen te benoemen tot lid n de Orde van Oranje-Nassau. 

Na een laatste optreden van celliste Mariëtte Landheer sluit Evelien Manten het symposium af.