Erfgoedprijs voor
Online Museum De Bilt
Digitale geschiedenis krijgt erkenning
advertentie
door Henk van de Bunt
De geschiedenis van De Bilt leeft niet alleen in archieven en oude kerkboeken, maar ook online. Dat werd donderdag 7 mei onderstreept toen het Online Museum De Bilt (OLMDB) in Utrecht werd onderscheiden met de Erfgoedprijs van de provincie Utrecht.
Voorzitter Arie-Jan Ditewig nam de prijs in ontvangst in de aula van het Academiegebouw aan het Domplein, te midden van vertegenwoordigers uit de Utrechtse erfgoedwereld. De onderscheiding is een erkenning voor het werk dat het online museum sinds 2017 verricht: het digitaliseren en toegankelijk maken van de geschiedenis van De Bilt en de omliggende dorpen. Volgens Ditewig betekent de prijs niet alleen waardering voor het verleden, maar ook een stimulans voor toekomstig onderzoek.
Universiteit
De prijs werd uitgereikt onder auspiciën van de Universiteit Utrecht door universitair docent digitalisering kunstgeschiedenis dr. Sanne Frequin en hoogleraar taal en communicatie prof. dr. Ted Sanders. Het bestuur en de redactie van het museum spreken van een belangrijke erkenning, mede omdat de prijs samenvalt met het 390-jarig bestaan van de universiteit. Daarbij kijken beide partijen nadrukkelijk uit naar verdere samenwerking. Op de foto staan zij voor de schildering op de zuidgevelwand waar boven hen nog drie van de zes polderheiligen zijn te zien.
Prijs
Aan de prijs is een bedrag van 2.000 euro verbonden. Dat geld zal worden ingezet voor wetenschappelijk onderzoek naar de laatmiddeleeuwse muurschilderingen in het gebouw van de hervormde gemeente van Westbroek. Die schilderingen houden mogelijk direct verband met een van de bloedigste episodes uit de regionale geschiedenis: de Slag bij Westbroek van 26 december 1481.
Westbroek
Tijdens die veldslag trok een Hollands-Bourgondisch leger onder leiding van Joost van Lalaing via Westbroek richting Utrecht. Het dorp werd grotendeels in brand gestoken; volgens de overlevering bleven alleen huizen met kraamvrouwen of stervenden gespaard. Utrechtse burgers en huursoldaten trokken daarop het dorp tegemoet, wat uitmondde in een bloedige confrontatie waarbij volgens kronieken honderden tot mogelijk meer dan duizend doden vielen. Het huidige kerkgebouw van Westbroek was juist datzelfde jaar voltooid. Kort na de slag werden zijkapellen aangebouwd, waarin vermoedelijk rond 1510 de beroemde muurschilderingen verschenen. Historici zien daarin een directe reactie op de traumatische gebeurtenissen die het dorp hadden getekend.
Spiegel
Historicus en bestuurslid Anne Doedens noemde de schilderingen eerder ‘een spiegel van de tijd’. De afbeeldingen behoren tot de enige bewaard gebleven laatmiddeleeuwse muurschilderingen in deze regio. Op de muren verschijnen opvallende en soms grimmige taferelen: verminkte lichamen, een heilige op een rooster, een paus in een kookpot en zelfs een afbeelding van de herberg Het Zwaantje in Westbroek.
Volgens Doedens vertellen de schilderingen een middeleeuws beeldverhaal. In een tijd waarin veel mensen niet konden lezen, vormden de afbeeldingen een indringende herinnering aan de nabijheid van de dood en de gevolgen van oorlog. ‘Men vertelde dat de gezichten van de doden je door het ijs naar boven aanstaarden,’ schreef hij eerder over de winter waarin de slag plaatsvond.
Kookpot
De schilderingen tonen niet letterlijk de veldslag zelf, maar vooral religieuze en moralistische scènes. Zo verbeeldt een grote kookpot de hel, waarin zelfs de paus is afgebeeld - een verwijzing naar de beginnende kritiek op de katholieke kerk in de tijd van de Reformatie. Elders ontmoeten jagers drie doden, een bekend middeleeuws motief dat de vergankelijkheid van het leven symboliseert.
Ook de omgeving van Westbroek komt terug in de schilderingen. Zo is Sint Laurentius afgebeeld, beschermheilige van armen, smeden en bakkers. Hij werd volgens de overlevering op een rooster verbrand - een symbool dat nog altijd terug te vinden is in het gemeentewapen van De Bilt.
De kerk van Westbroek kan alle steun gebruiken voor het in stand houden van het rijksmonument, met name voor het onderhoud van het kerkgebouw. Zie hiervoor hervormdwestbroek.nl.
Digitalisering
Met de Erfgoedprijs krijgt niet alleen het Online Museum De Bilt erkenning, maar ook een bijzonder hoofdstuk uit de regionale geschiedenis opnieuw aandacht. Dankzij digitalisering en nieuw onderzoek moet dat verhaal de komende jaren nog beter zichtbaar worden voor een breed publiek.
