Rob Timmer over natuur- verschijnselen en acceptatie

27 april 2026 om 08:48

Bestrijden, Beheersen of Accepteren

Regelmatig verschijnen er berichten in de media over de Aziatische hoornaar, de processierups, rivierkreeften of andere natuurverschijnselen. Vaak gaat het om exoten die zich, al dan niet met hulp van de mens, in Nederland vestigen.

Maar ook inheemse soorten kunnen voor discussie zorgen. Neem de bever: ooit bijna verdwenen uit ons land, maar na herintroductie en bescherming op sommige plekken uitgegroeid tot een dier dat schade veroorzaakt. De natuur laat zich nu eenmaal lastig sturen.

Hetzelfde debat speelt rond de wolf. Geen exoot, maar wel lange tijd afwezig geweest. Inmiddels vestigt de wolf zich weer in Nederland, met alle gevolgen van dien. Wie ooit een door een wolf aangevallen schaap heeft gezien, begrijpt de emoties die daarbij komen kijken. Is dit simpelweg natuur, of moeten we ingrijpen? Moeten boeren hun vee beter beschermen, of moeten we de wolf actief beheren? Volledig bestrijden lijkt onrealistisch, maar beheersen is wel degelijk een optie. Het is belangrijk om niet alleen emotioneel te reageren, maar ook praktisch te kijken naar oplossingen.

De lijst van soorten die zich in Nederland hebben gevestigd is lang. Soms bewust ingevoerd, zoals rivierkreeften of bepaalde tuinplanten, soms onbedoeld, zoals het Aziatische lieveheersbeestje. Ook de halsbandparkiet is inmiddels een vertrouwd beeld geworden. De vraag is: kunnen en willen we dit allemaal beheersen? Waarschijnlijk is voorkomen effectiever dan genezen. De natuur heeft een eigen dynamiek waar wij maar beperkt invloed op hebben. Populaties reguleren zichzelf vaak. Zo is het aantal jongen bij wolven afhankelijk van de beschikbaarheid van voedsel. Minder prooidieren betekent minder nakomelingen. Dit principe zien we ook bij uilen en zelfs bij halsbandparkieten. De natuur zoekt uiteindelijk een evenwicht, al kan dat soms gepaard gaan met overlast.

Persoonlijk ben ik al sinds de jaren tachtig gefascineerd door insecten. In mijn directe omgeving heb ik bijna 350 soorten kevers waargenomen. Via een landelijk project ontdekte ik ruim 40 soorten zweefvliegen in mijn eigen tuin. Dit soort waarnemingen laat zien hoe soorten verdwijnen en nieuwe soorten verschijnen, mede door klimaatverandering. De laatste jaren richt ik mij op nachtvlinders, met behulp van een speciale LED-val. Inmiddels heb ik bijna 400 soorten waargenomen. Tegelijkertijd zie ik dat sommige soorten verdwijnen of sterk in aantal afnemen. Dit beeld wordt landelijk bevestigd.

Hier gaat het niet meer over bestrijden of beheersen, maar over accepteren. De natuur is voortdurend in beweging en laat zich niet volledig sturen. Dat betekent niet dat we niets moeten doen, maar wel dat we zorgvuldig moeten afwegen wanneer ingrijpen nodig is. Het stilleggen van een bouwproject vanwege een dassenspoor kan bijvoorbeeld grote gevolgen hebben. Soms is dat terecht, maar het moet wel proportioneel blijven. Als er echt gevaar ontstaat, zoals bij ondergraving van een spoorlijn, is ingrijpen logisch. In andere gevallen kunnen eenvoudige maatregelen volstaan.

Kennis van de natuur in onze eigen omgeving is daarbij essentieel. Daarom ben ik al jaren actief bij IVN De Bilt en omstreken. Samen met andere vrijwilligers proberen we mensen enthousiast te maken voor wat er buiten te zien en te beleven is. We organiseren wandelingen, lezingen, slootjesdagen en geven voorlichting op scholen. Deze zomer organiseren we onder andere drie avonden waarop we nachtvlinders gaan spotten. Met een laken en een sterke lamp lokken we de vlinders, zodat ze van dichtbij te bekijken zijn. Iedereen is welkom om dit mee te maken. 

Meningen over bestrijden, beheersen of accepteren zullen blijven verschillen. Juist die discussie is waardevol. Mijn doel is vooral om de liefde voor de natuur over te brengen - een natuur die soms hard is, maar altijd fascinerend.