Waardige oefenherdenking voor 4 mei

28 april 2026 om 06:09

door Guus Geebel

In aanwezigheid van burgemeester Maarten Haverkamp werd donderdag 23 april met leerlingen van groep 8 van de Groen van Prinstererschool in De Bilt de officiële Biltse Dodenherdenking van 4 mei voorbereid. De oefenherdenking begon, net als op 4 mei, in de Oosterlichtkerk. De organisatie was in handen van ceremoniemeester Ella Prins en verliep vlekkeloos.

Rond half elf kwamen de leerlingen de kerk binnen. Ella houdt een inleiding en vertelt dat het monument bij Jagtlust is geadopteerd door de Groen van Prinstererschool in De Bilt en dat elk jaar leerlingen van groep 8 er uitvoering aan geven. Tegen het eind van het schooljaar draagt de groep de taak over. De bijeenkomst dit keer geldt vanwege de meivakantie nu ook als de overdracht van de adoptie aan groep 7. Met begeleiding van Veroniek Clerx hadden de leerlingen op school gedichten gemaakt waarvan er enkele in de kerk werden voorgedragen en later ook bij het monument. Tijdens de herdenking op 4 mei wordt ook een van de gedichten voorgedragen.

Verzet

Na de inleiding van Ella Prins hield Douwe Tijsma een presentatie met als titel: Angst! ‘We gaan straks naar het herdenkingsmonument voor gemeentehuis Jagtlust. Een monument met daarop elf namen van omgekomen verzetsmensen.’ Douwe gaat in zijn verhaal terug naar 31 augustus 1941. Het is Koninginnedag en Wilhelmina wordt 61 jaar. Hans Zomer is geheim agent en is vanuit een schuur in Bilthoven bezig met het seinen van berichten naar Engeland. Jaap Sickenga, dan 22 jaar oud, is verzetsman en houdt de wacht. De Duitse bezetter en Nederlandse handlangers jagen op het verzet. De meest beruchte handlanger was Antonius van der Waals. Hij heeft nog een tijdje in de gemeente De Bilt gewoond en was ook betrokken bij de opsporing van de zender van Hans Zomer. Van der Waals is na de oorlog opgepakt, ter dood veroordeeld en doodgeschoten. 

Overval

Tijsma vertelt hoe Duitse militairen in groene uniformen, pistolen en geweren, met leren jassen aan, het huis en de schuur binnenstormen. Hans en Jaap en de volwassenen aanwezigen worden opgepakt. Jaap komt terecht in de gevangenis van Scheveningen, het Oranjehotel, en krijgt de doodstraf. Op 12 mei 1942 wordt hij, 23 jaar oud, geëxecuteerd in concentratiekamp Sachsenhausen. Jaap schreef gedichten tot vlak voor zijn dood. Hij wist toen al dat hij ter dood veroordeeld was en zou worden doodgeschoten. Een bundel met door hem in de gevangenis geschreven gedichten met als titel: Tusschen muur en geweerloop, werd vlak na de oorlog uitgegeven. ‘Alleen al het lezen daarvan boezemt mij al angst in. Jullie hebben gedichten gemaakt. In vrijheid, iedereen mag ze lezen en horen. Je mag ze met iedereen delen. Je hoeft niet bang te zijn je gedichten voor te lezen’, aldus Douwe Tijsma.

Monument

Met het herdenkingsmonument wordt vooral het jaarlijks herdenken van de slachtoffers vanaf de mobilisatie van het Nederlandse leger in augustus 1939 tot nu toe overgedragen. Op 4 mei de Nationale Dodenherdenking en 15 augustus het herdenken van de capitulatie van Japan zijn de belangrijkste momenten. Het herdenkingsmonument was oorspronkelijk alleen bedoeld voor het herdenken van elf verzetsmensen, hun namen staan op het monument. ‘Maar wat zijn namen zonder gezicht en zonder verhaal? Wie waren deze elf verzetsmensen? Twee van hen, de Biltenaren A.P.M. Fauchey en J.G.A. van Medenbach de Rooij zijn tegelijk met Jaap geëxecuteerd.’ 

Vrijheid

Voorafgegaan door tromgeroffel werd vervolgens een ruim twee kilometerlange voettocht van de Oosterlichtkerk naar het herdenkingsmonument bij Jagtlust gehouden. Bij het monument hing de vlag halfstok. Burgemeester Haverkamp vertelt bij het monument dat na de Tweede Wereldoorlog iedereen het over eens was dat dit nooit meer mocht gebeuren. Hij noemt het belangrijk om ieder jaar een dag te hebben om de oorlogsslachtoffers van de Tweede Wereldoorlog te herdenken. ‘Dat doen we op 4 mei tijdens de Nationale Dodenherdenking en op 15 augustus, de dag dat in 1945 Japan capituleerde, voor de slachtoffers in voormalig Nederlands-Indië.' Bij het monument is in 2010 een plaquette geplaatst waaronder aarde gemengd is met grond van het ereveld Kalibanteng op Java. Deze grond symboliseert de herdenking van de slachtoffers die daar begraven liggen. ‘We herdenken om te begrijpen wat er is gebeurd en om het te waarderen vrij te zijn. Vrijheid van meningsuiting lijkt normaal, maar de is het niet', aldus de burgemeester. Na zijn toespraak wordt één minuut stilte gehouden, daarna wordt het Wilhelmus gezongen en worden enkele gedichten voorgelezen. Burgemeester Haverkamp legt daarna als eerste bloemen bij het monument, waarna de leerlingen volgen.