Symposium Ida Gerhardt Genootschap

Zwarte regelen op het wit papier 

door Henk van de Bunt 

En niets anders had ik ooit te geven. 

Wilt gij laken wat er staat geschreven 

sla het blad slechts op: en het is hier 

Zwarte regelen op het wit papier 

Jong een dwaas en oud een dwaas gebleven. 

Wilt gij oordelen over mijn leven, 

sla het blad slechts op: en ik ben hier’. 

Ida Gerhardt (1905 - 1997) 

Zaterdag 5 november was er in de Centrumkerk (Julianalaan in Bilthoven) een symposium van het Ida Gerhardt Genootschap. Met de woorden van het gedicht De dader opende Mannus Goris - bestuurslid van het IG Genootschap - het Symposium in de Centrumkerk.

De Centrumkerk wordt gezien als de thuisbasis van de Prot Gemeente van dit dorp. Of Ida Gerhardt ooit hier in dit gebouw is geweest tijdens haar verblijf in Bilthoven is vrij onbekend; wel is bekend dat Ida in de Noorderkerk kwam. Ida klaagde over het hoge gezelligheidsgehalte van die kerkdiensten, want zij zocht naar een monastieke en of mystieke belevingswereld. 

Werkplaats 
Jos Heuer werkte tweeënveertig jaar op De Werkplaats; hij begon als medewerker geschiedenis op het Voortgezet Onderwijs en eindigde als directeur bedrijfsvoering van De Werkplaats als geheel (Basisonderwijs en Voortgezet Onderwijs). Jos heeft veel geschreven over de geschiedenis van De Werkplaats; na zijn pensionering eind 2017 maakte hij samen met oud-collega Henk Willems een boek over de Tiendesprongen van Kees Boeke: `Kees Boeke was in 1926 zijn eigen schooltje begonnen en wist eind 1950 Ida - die werkte op het Gemeentelijk Lyceum in Kampen en in het geliefde IJssellandschap woonde - over te halen om vanaf het schooljaar 1951/1952 op De Werkplaats te gaan werken om daar de nieuwe Gymnasiumafdeling op te zetten’

Gezeglijkheid 
‘Ida heeft een aantal werkers (leerlingen) waar zij les aan heeft gegeven blijvend geïnspireerd en na haar Werkplaatstijd contact met hen gehouden. Maar ze heeft erg moeten wennen aan de wijze van werken op De Werkplaats en aan de `gezeglijkheid’ van de werkers. Het kostte haar moeite om het onderwijs op het door haar gewenste niveau te geven en haar schoolwerk met haar andere activiteiten te combineren. Dat leverde spanningen op, waardoor zij herhaald en steeds vaker ziek werd. Ook het vertrek in 1954 van Kees, die zij bewonderde en met wie zij een goede band had, en de slechte relatie met Tine Lambert, zijn opvolgster, zal hieraan hebben bijgedragen’.

Werk 
Er zijn in de Bilthovense periode vijf gedichtenbundels van Ida verschenen (Sonnetten van een leraar (1951), Het levend monogram (1955), De argelozen (1956) Hovenier (1961) en Slechtvalk (1966)). Haar werk uit die tijd heeft slechts hele summiere verwijzingen naar haar woonplaats, of het moet zijn `de phalanx straaljagers’ uit ‘dertig eeuwen’ verwijzend naar de jachtvliegtuigen van de basis Soesterberg waar zij veel last van had. Volgens Heuer kon Ida uiteindelijk het schoolwerk niet meer aan. Zij werd steeds vaker ziek en tenslotte is zij afgekeurd. In 1964 heeft ze officieel afscheid genomen van De Werkplaats. Samen met haar partner Marie is ze in 1967 verhuisd naar Eefde: terug naar het IJssellandschap.

Aandenken aan Ida
Rond het Ida Gerhardt-symposium van 2018 is een werkgroep ontstaan (bestaande uit bestuursleden van het Ida Gerhardt genootschap, (oud-) medewerkers van De Werkplaats, een (oud-) bestuurslid van de Centrumkerk en de eigenaar van de Bilthovense Boekhandel) met als belangrijkste doel de realisatie van een gedenkteken voor Ida Gerhardt in de openbare ruimte van Bilthoven. De voorkeur gaat uit naar een kunstwerk in het centrum van Bilthoven, dat zijn inspiratie vindt in Ida Gerhardt en haar werk. Het kunstwerk moet - met name bij een jongere generatie - interesse wekken voor de dichteres en haar werk en voor poëzie in het algemeen.

Literatuur 
Heuer: ‘Aanvankelijk had de werkgroep een locatie in het stationsgebied op het oog, maar omdat de ontwikkeling daarvan nog weer langer gaat duren, heeft de werkgroep nu de directe omgeving van de inmiddels verplaatste boekhandel als voorkeurslocatie Heuer: ‘Ook deze plek is centraal gelegen in Bilthoven en dicht bij het station, met veel voorbijgangers en naast de boekhandel, waarmee de link naar literatuur is gelegd. Met het kunstwerk kan deze nu nog weinig aansprekende plek verfraaid worden. Deze locatie heeft nu onze voorkeur, maar de keuze willen we graag samen met de kunstenaar en in overleg met de gemeente maken. Wanneer alles nu volgens planning verloopt zou het kunstwerk najaar 2024 gerealiseerd kunnen zijn’.

Lezingen
Verder was er een duo-lezing van Nienke Vos en Ingrid Groenendijk met de titel: “k moest dwalen, ‘k moest dwalen’ over ervaringen van geloofsverlating en ontheemding in levensverhalen en in de poëzie van Ida Gerhardt. Classicus Gert Knepper hield een lezing over een geheimzinnig document in zijn Ida Gerhardt Collectie: een verslag van een speurtocht naar de herkomst van een van de `overige bewaard gebleven bescheiden’ uit de Gerhardt Collectie. Dichter en beeldend kunstenaar Iris Le Rutte vertelde in haar bijdrage wat meer over haar werk als beeldend kunstenaar en dichter, met het werk van Ida Gerhardt als uitgangspunt.