Logo vierklank.nl
Afgebeeld is een telegraaf zoals deze er op de Westbroekse toren moet hebben uitgezien. (Illustratie in Les merveilles de la science van Louis Figuier, - Parijs 1868).
Afgebeeld is een telegraaf zoals deze er op de Westbroekse toren moet hebben uitgezien. (Illustratie in Les merveilles de la science van Louis Figuier, - Parijs 1868). (Foto: Picasa)

De vroegste telegrafie en de Westbroekse toren

De Westbroekse kerk is gebouwd in de late vijftiende eeuw. Het kerkgebouw heeft een toren die er al stond vóór het schip van de kerk gebouwd werd. Mogelijk ging het om een verdedigbare woontoren, zoals de die ook in Vleuten (de Hamtoren), Neerlangbroek en in Amersfoort (de Joriskerk) te vinden zijn. 

door Henk van de Bunt

Op de site van het Oneline Museum De Bilt: ‘De huidige spits van de kerk is uit 1753. Deze spits en het dak van de kerk zijn met leien bedekt en met loden hoekkepers afgewerkt. Toen men de nokribben, balken en boogspanten onderzocht, ontdekte men dat het hout afkomstig was bomen die tussen 1477 en 1490 gekapt waren. De kap van de kerk moet dus tussen 1480 en 1490 zijn gemaakt.

Franse Tijd
Anne Doedens vertelt op de site nog een ander verhaal over de toren en de spits van deze trots van Westbroek: ‘In de Franse tijd, in de jaren 1811 - 1813 (toen ons land was ingelijfd bij Frankrijk) werden via de eerste Nederlandse telegraaflijn belangrijke berichten doorgegeven. De Westbroekse semafoor - een optische telegraaf - stond op de lijn Amsterdam-Utrecht-Antwerpen, vanwaar de berichten verder naar Parijs werden geseind of vanuit Parijs naar Amsterdam. De installatie was te zien op de kerktoren van het dorp. Door een bepaalde stand van de armen konden berichten worden doorgeseind. De Westbroekse torenwachter kon deze waarnemen vanuit Vreeland, waar ook een semafoor op de toren stond en dan doorgeven naar de Utrechtse semafoor op de Jacobikerk en vice versa. Bij de seinpaal stonden twee verrekijkers, met behulp waarvan de dichtstbij zijnde semafoor op de lijn kon worden waargenomen, met het bericht dat moest worden doorgeseind vanuit Westbroek’.

Frame
‘In 1811 was de telegraafverbinding gereed. Ook al beschikken we niet over stukken, waarin beschreven staat hoe het telegraaftoestel werd aangebracht, een idee daarvan kunnen we krijgen uit de beschrijving van de werkzaamheden voor een andere toren - die van Dongen -. Ron Korving en Bart van der Hekken schrijven in hun studie ‘Een tijding met de snelheid des bliksems’: Eerst werden

in Dongen

 het leien dak en het houten frame van de torenspits verwijderd’. Daarna ging - berichten zij -, een lokale ambachtsman aan de gang :

die plaatste

een dak met acht spanten‘ met een luik en een ladder. Door dat dak heen stak de centrale mast van het telegraaftoestel; er werden ook gaten voor de twee verrekijkers aangebracht en voor de koorden en stangen waarmee de armen van het toestel werden bediend. Vervolgens werd alles waterdicht gemaakt met loodslabben. Het is niet onwaarschijnlijk dat in Westbroek eenzelfde procedure werd gevolgd.

Meer berichten